İslam Hukukunda Helal ve Haram Çerçevesi

Özgürlük ve Sınırlar

Her sivil yasal sistemde olduğu gibi İlahi nizamda da hayatı sürdürülebilir, huzurlu ve onurlu kılmak adına belirlenmiş bir kurallar bütünü vardır. Dini terminolojide caiz/mubah, meşru ve izin verilen alana Helâl; kesin olarak yasaklanmış olan çizgiye ise Haram denir.

Çerçevenin Merkez Prensibi: Eşyada Aslolan İbahadır

İslam Hukuku'nun zannedilenin aksine daraltıcı değil genişletici kaidesi şudur: "Açık bir nass (Ayet/Hadis) aksini emretmedikçe, her şey aslında helaldir." Yani helalleri saymakla bitiremeyiz, bu nedenle sadece korunmamız gereken sayılı sınırlı çerçeveler vurgulanmıştır.

Maqasıd-ı Şeria (Dini Yasakların Amacı)

Haramlar insanlara "eziyet etmek" için konulmamıştır. Alimlerce beş temel değeri koruma amacına yöneliktir:

1. Dini Korumak: İbadet hürriyeti ve şirkten uzak durmak.
2. Canı Korumak: Cinayet ve intiharın kesin yasağı (Adam öldürmek haramdır).
3. Aklı Korumak: Sarhoş edici alkollü ürünler ve uyuşturucu yasağı. Bireyin karar mekanizması temiz kalmalıdır.
4. Nesli/Aileyi Korumak: Zina ve sapkın ilişkilerin yasağı; evlilik akdinin yüceltilmesi.
5. Malı Korumak: Hırsızlık, faiz, kumar ve dolandırıcılık gibi kamu huzurunu dinamitleyen işlemlerin yarağı.

Helal dairesi geniştir, keyfe kâfidir. Şüpheli şeylerden uzak durmak ise harama düşmemenin, takvanın (korunmanın) en emniyetli koridorudur.